PAP'UNENA (ATASÖZLERİ ) (1)
Khabaeti mtelli arguniz var aven xithiz ti aven: Suç her zaman baltada olmaz sapta da olur. Bir olayı daima iki cepheden incelemek lazım.
Ge3hebi3hkheda şkule var mebungam fukharaz / Oxoşa bida şkule oxorca koxen bgaraz: Üstüme başıma baktığımda kendimi fakire benzetemiyorum ama eve gidince hanım çaresizlikten evde ağlamaklı buluyorum. Dışa karşı kendini zengin gösterip, ekonomik anlamda durumu bozuk olan kişiler çin kullanılan bir deyim. Kişi kendi kendini eleştiriyormuşcasına söylenir.
Ar ebzaşeni Lemloğlik oxorca naşku: Bir kibrit çöpü için Lemloğlu karısını bırakmış. (tutumlu olmak için söylenen bir kıssadır.
Oçambrek ti khusamz, manganak tikhusamz: Dibek de inler, döven de inler. Bu Dünyada zenginide ağlar yoksuluda, sayrısı da sağı da.
Memçinute bere var itasen: Haber göndermekle çocuk olmaz. Bir işin arkasında bizzat durmak gerekir.
Bere ogzali, siti naoni: Çocuğu bir işe gönder sende ardından git, tekibet. Çocuğa yaptıracağın iş mutlaka eksik olur.
Oxorcak seriz ar, ndğaleri eçidoar xuthula go3hirams: Kadın dediğin gece bir, gündüz onbir delik (sorun) gösterir.
Bere mçhu mubuthudoren do Xoloti ivalthudoren: atn.Çocuğun barsakları kazığa geçmiş yinede oynarmış.
Khoçoba ar çhvetela oropate geiçhkhen: İnsanlık bir damla sevgi ile başlar
Khitxerişi khitxeri phanda kizhiren / Ukhitxuşi khitxeri mu khayiti şeyi ren: Alimoğlu alim olmak adettir/ Cahiloğlu alim olmak ne büyük saadettir.
Korba şeni kozhiru do bubuli şeni gorums: Karnı doydu şimdi pipisi için arıyor. Şimardı, kıçı kalktı. (Bubuli.=benzetme, Pipi)
Nana ğeci thukhonti unçaminare: Ana domuz olsada kaşıyacak, elini sürüp okşayacaksın.
Saphuşakiz helalum helalum / saphuşkule kimi alalum kimi alalum: (didinana) Kadınların erkekler için söylediği, ‘erkek dediğin karısı için mezara kadar ağlar sonra hemen unutur’ anlamında bir atasözüdür:
Khaphine-i na zhgums, jur fara zhgums: Acele sıçan iki kere sıçar. Bir işi yavaş ve dikkatle yapmazsan tekrarlamak zorunda kalırsın.
Lapha nekhnaşa, thu3a avlaşa, qvai ondğeşa: Lapa kapı eşiğine, Aşure avluya, Pide ise öğleyine kadar doyum sağlar. Her bir şeyin değeri farklı farklıdır.
3hi3hik, gobi3hin3ha ya do 3hi3hila dobiva yais okhoçkhodu doren: Yersolucanı Yılana özenip uzamaya kalkınca kopmuş. Başkasına özenmenin yanlış sonuçlar doğruabileceğini anlatır. Kurbağa öküze özenmiş, şişmiş patlamış.
İnçhi minçhi, akho ninçhare ninçhi, xoloti inçhi minçhi, idi letaz dolinçhi: Oyana buyana koştur/ nece ömrün olursa olsun/ kara topraktır sonun. Ölüm mutlak olduğuna göre, insan olmak her maddi verinin önünde gelir anlamında.
Mtugi xuthulaz var inthruşkule, mundiz kharhala nikhidudoren: Fare deliğe sığmayınca, sukabağını kıçına takmış. Asıl yanlış, yanlışın üstüne yanlışla gitmlektir. Boyundan büyük işlerin altına girme.
Ma bğurur do si tobeşi gogogzun: Ben ölüyorum, sen ise töveye gel diyorsun. ‘Keçi can derdinde kasap yağ derdinde.’ Veya ‘ben hadımım, sen kaç çocuğun var diyorsun’
Livadi fothaşi thaz, oxori 3xikhişi (kinçxişi) thaz mara biçhi kvaşi thaz: (ox) Bahçe peştamal kadar olsun, ev çöpten kamıştan olsun ama erkek taştan olsun.
Al khaphunde, sat khaphunde, işun yokse yat khaphunde. (hmş)
Puşluğiz şuri var noxondun: Puştluğa, kalleşliğe can dayanmaz.
Olalu na var uçkin coğorik mgeri avlaşa moyonams: Havlamasını bilmeyen köpek, kurdu kapıya davet eder.
Avlaz coğorik var lalayiz mkhyapuk lalums: Kapında köpekler havlamayınca çakallar havlar. Evde erkek olmayınca o eve serseriler dadanır.
Phathara ğobeyiz khayi mo3hikhapinen: Alçak çitten herkes kolayca atlar.
Na imtasen çxomi didi izhiren: Kaçan balık büyük gözükür.
Ar seriz dodgineri ti ditanen: Bir gece için insan ayakta bile sabahlar.
Ağne okosalek khayi kosumuz: Yeni süpürge iyi süpürür, Her yeni birden benimsenmez, zamana yaymak lazım.
Khoçi na ivasen bere khundi muşişen içkinen: Adam olacak çocuk bokundan belli olur.
Çhandaşkule var gamiuren: Düğünden sonra nara atılmaz. Bir işe verilecekse zamanında destek verilmelidir. birlik beraberlik zamanıda olmalıdır. İş işten geçtikten sonra yapılacak müdahalenin kıymeti yoktur.
Deliz kva var goşinare. / Deli khala ‘kva’ var itkven: Deliye taşı hatırlatırsan alır kafana vurur. / Delinin yanında taş denmez. Her söz her yerde söylenmez
Hudutsuzi /Oxoşkveri guriz guri unon: Özgür olmaya özgür yürek ister
Mutu oçhişinuten var içhopen: Hiçbir iş kovalamakla olmaz. Her işi bir pilan içinde ve sabırla yapmak gerekir.
Mtutis dadali mepçi, mundi kogamikosu: Ayıya çiçek verdim o tuttu götünü sildi.
Khathus ncumori oşu mu uçkin: kedi sirke içmesinden ne anlar.
Mjvabu oxoyişa moyoni xolo ğobercicişa ulun: Kurbağayı eve alsan yine de çit (frahtı) dibindeki yerine gider. Bazı alışkanlıkları, değişikliklere kapalı bir yapısı olan insan, önüne ne kadar iyi koşullar sunulursa sunulsun eski alışkanlıklarını kolay terk edemez.
Mjvabu oxois molokaçi ğobercici gançhelen: Kurbağayı eve koy yine çit dibini özler, orayı arar. (Bülbülü altın kafese koymuşlar ah vatanım demiş)
Oxorişen gale: (Evlerden dışarı) Fırtına, sel, yıldırım düşmesi, vb. doğal afetler anıldığında aynen olacağına inanılır ve bu dilek dilenirse tehlikenin uzaklatırılacağına inanılır. Bir anlamda duadır.
Delikhanli m3hkha steri/ nathkhorinu thra3 deyi: Delikanlı kıvılcım gibi ama osurabildi cart diye. Başarılabileceğinden büyük işlere girişip başarısız olanlar için söylenen alaycı bir deyim. İnsan ne yapabileceğini bilmeli, sınırını bilmelidir.
Nosi var giğun do mu sefa ikom: Aklın yok onun için keyiftesin. Sonrasını düşünemeyenler için her gün düğün bayram.
Emti extimoni, gemti gextimoni: Yukarı çıkılan yer aşağıya inilen yer: Laz gençleri, büyülerinin yanında konuşulması sakıncalı, ayıp olan bazı konuları farklı yakıştırmalarla dolaylı bir biçimde ifade eder, şifreli bir konuşma ile anlatmaya çalışırlar. Bu deyim, İstanbul’daki Yüksek kaldırımı (emti extimoni) ve Ankara Bent deresini (gemti gextimoni) yani Genelevini kastederler.
Si ulurthişa ma mobulurthi: Sen giderken ben geliyordum. Bilgiçlik taslayan veya bir şeyi kurnazca örtbas etmeye çalışanlara söylenen bir deyim.
