Mesaj: 4. Mtuti do mkhyapu
Ha3hi ar mtuti do ar mkhyapuşi meseli dogi3hvat.
Ar mtuti do ar mhkyapu korthu. Germas heşo okhokhateri guluthes. Ar ndğas mkhyapuk mtutis u3hu çkva;
“Çku haşo mteli juri gobulut. Monçhinoras mutu mazhiranen bipxort, mutu var elebişinaxamt. İnuva moxta şkule mşkorineri kodopskidut. Phiphithi memomçhkhunan.
“Si, ti skanis gami3hkhedi” ya u3hu mtutik.
“Han3ho dido topri ivasen, ma mteli topri phçhkhomare” ya.
“Si mu giçkin dido topri na-ivasen?” ya do khitxu mkhyapuk.
“Dido oreksi miğun do hekolen oxobo3honi” ya mtutik. Monçhinoras topri ipxor do inuvas tati amiloskam” ya u3hu mhkyapuk.
“E mu phat çkva mu maxenenan” ya do e3hiburbinu mtutik.
“Heşo mot bikomthat, han3ho dido nezhi çans, si-ti ncas khai egalen. Si nezhi nçxalare, ma-ti phkhorobare. Ukhaçxe jurik phthaxaten do no3hilexi phaten. Dergis dolobobğaten do inuvas jurik okhophçhkhomaten, koxo3honi-i ha3hi?” Mtutik m3ika nisiminu do;
“E mkhyapu çkimi mkhyapu, ma skanda khaphula var memadven” ya.
“Ma skani şeni bzophon vana kogomağari” ya u3hu mkhyapuk.
“Nezhi moinçhaşkule tude dibğasen. Ma hemindoras-ti obipxor, çkva-ti monçhineri. Si ncas jindole khobala nezhi ipxor” ya mkhyapuk.
“Ma skanda khaphula var memadven e mkhyapu çkimi, si mkhyapu gi3humenan, ma nezhis gepxerthaşa si ulur do na ph3hilaxaten no3hilexi mtelli oipxor” ya u3hu mtutik.
“Heşo mot bikomthat, hemindoras ar nena kodobdvat”
“Muperi nena dobdvat?”
“Si çkimda khaphula var megadven-na ma-ti skanda khaphula var memadven. Hemindoras no3hilexi na-eşebinaxaten svaşa juri bidaten, juri moptaten. Ma xvala dergişa var bidare, si-ti var idare. Bidat-na jurik bidaten. Muçhoşi komokh3hondu i?”
“Heşo ivaz-na diven” ya do nena kododves do dulyas kogyoçhkhes. Mtutik nezhi nçxalumthu. Mkhyapuk okhobğamthu. Ukhule-ti juri okhokhateri no3hilexi ikomthes do dergis dolobğamthes. Mkhyapuk m3udi u3humethu. Mtutis-ti mtel damtilanu. Çkva xica-ti no3hilexite tişa oipşu.
Ar ndğas mtuti nezhis gexethuşa, mkhyapuk tudele e3hocoxu; “E mtuti çkimi mtuti, da çkimis bere avu doren. Si nezhi nçxalaşa ar şvacis bida do komobintvala, var iven-i?” ya.
“Ko, diven muşeni var ivathu, idi do ordo moxti” ya u3hu mtutik.
“Si nçxalaşa komobulur do nezhi-ti dophkhorobum” ya u3hu mkhyapuk do me3xonthu igzalu.
İdu xicas moo3hkhu do ar khai no3hilexi oçhkhomu, thora okhoçhkhoduthu. Moxtuşkule mtutik; “E mkhyapu çkimi mkhyapu, alimse skani kodibadu doren-i?” ya
“Ho! Ho! Kodibadu doren” ya.
“Khai, khai. Bozo ren vana biçhi?”
“Bozo ivu bozo” ya mhkyapuk.
“Mu gyodvit, coxo mu gyodvit” ya.
“Moçhkha moçhkha kogebodvit” ya tku mkhyapuk.
Mtutis damtilanu do; “Khai ndğalepes irdas, ti nakçinaşa ninçhas do motalepe gapşas” ya do ixvamu.
Ar jur ndğaşkule mkhyapus xolo amşkorinu. No3hilexişi nostoni kamuxtu dorthun. Mtutik nezhi nçxalumthuşa xolo e3hocoxu; “E mtuti çkimi mtuti, ha3hi ambai momixtu, dadi çkimis bere avu doren. Ar şvacis bida, mobintvala do komopta var iven-i?” ya.
“Ko, diven, muşeni var ivathu? İdi do ordo moxti” ya mtutik
Mkhyapu me3hukhaphu, idu do no3hilexi ar khai oçhkhomu. Xica gverdişa kogextu. Moxtu şkule xolo khitxu mtutik,
“E mhkyapu çkimi mkhyapu, bere bozo ren vana biçhi?” ya.
“Ha3hineri biçhi ren, e mtuti çkimi” ya u3hu.
“Ho-i, ho-i; khai khai, coxo mu gyodvit?” ya.
“Gverdi gverdani kogebodvit mtuti çkimi” ya.
Mtutis-ti damtilanu do; “Khai ndğalepe zhiras, irdas imçxvanas do motaşi motalepe azhiras” ya do ixvamu.
Ar jur ndğaşkule mkhyapus xolo korbas axithinu.
“E mtuti çkimi mtuti, nana çkimis bere avu doren, ar şvacis bida do komobintvalikhon var ivathu-i?” ya.
“Ko, diven. Muşeni var iven” ya u3hu mtutik. “İdi do ordo moxti” ya.
Mkhyapuk oxothkhva3ineri idu do na thu no3hilexi mteli oçhkhomu. Xica-ti khai dololosku. Ukhule xica-ti ğali khele ongrinu. Goiktu do komoxtu. Moxtuşkule;
“Cuma skanis mu gyodvit” ya do khitxu mtutik.
“E mtuti çkimi mtuti, cuma çkimis eşalothkhui kyupi (xica) ngrinaşi kogebodvit” ya.
“Khayobate irdas, motalepes anthalas” ya do ixvamu mtutik. Ukhule; ‘Akho gunzhe coxo’ ya do isiminu.
Çkva ar jur tutaşkule inuva kododgitu. Mtel rakhanepes mtviri kogondgitu. Mtuti do mkhyapu mağaras komeşaxtes do dothkhobes. Mtutik thathi iloskamthu. Mkhyapuk-ti ar toli gon3hkheri iluromthu. Mtutis no3hilexi kogaşinu.
“E mkhyapu çkimi mkhyapu, toli elan3hkhi do memiuci. Ma dido mamşkorinu, bidat do na phit no3hilexişi m3ika ophçhkhomat” ya.
“Ho, ho, ma-ti dido mamşkorinu, bidat do ar m3ika ophçhkhomat” ya u3hu. Çkva heşopete na vu dulya var oçkinapathu. Heşote xicaşa mendaxtes. İdesşkule mtutik u3hu çkva mkhyapus; “E mkhyapu çkimi, xicas moo3hkhi do no3hilexi ophçhkhomat” ya.
“Si moo3hkhi mtuti çkimi, si moo3hkhi. Si çhangi çkimden khaphethi giğun” ya u3hu mkhyapuk.
Mtutik çhangepete letha montxoru. O3hkheduis lethas çkva xica do çkva mutu. Dido xai guri muxtu, letha mtel dopuşonu. Omğorinute thkhebi kogoi3hkhu. Ar khele letha ntxorums, ar khele-ti mğoramthu.
“Ham no3hilexi na nixiru omaçhopu doren-na okhophstikare” ya ikomthu.
Mkhyapuk; “Ma-ti okhopstikare ma-ti... ma-tiiiuuu...” ya do phethelamthu.
Mtutik mkhyapus u3hu çkva; “Ham no3hilexişi sva si do ma metha mitis var uçkithu. Ma var phçhkhomi, hemindoras ham no3hilexi si çhkhomi”ya.“Na vi duyla komegamskvanu-i?” ya.
Mkhyapuk; “ Ma var phçhkhomi ham no3hilexi, si çhkhomi. Si komegamskvanu-i?” ya.
‘Ma var phçhkhomi, si çhkhomi. Si var çhkhomi, ma phçhkhomi Ham 3hkhinthili mot çhkhomi?’ ya do okhakhides. Dolipu3xoles, mteli letha do çhançhaxi dives.
Mtutik; “Haya haşo var ivasen” ya u3’u mkyapuz.
“Muçho ivasen hemindoras?”
“Bidaten do jur kha3hi mobiğaten. Jurik-ti kha3hepes gebzhgvaten. Namus lubu maxenanen, no3hilexi Hemuk çhkhomu” ya.
Mkhyapu nikaçu. Ha3hi mu ivas?
“Ho, u3hvas-na var ivu, var, u3hvas-na var ivu. “Ho” ya u3hu. “Ho, idi do komoiği kha3hi. Bo3hkhedaten mis lubu axenasen” ya.
“Mtuti oxothkhva3ineri kha3hi moğuşa igzalu. Mkhyapu oduşunus (omsiponus) meçu. Mtutik koxu3honaz-na thrikhis gyakhnasen do okhostikasen çkva, ha3hi mu vas?
Mtuti şuri dololaperi komoxtu do jur kha3hi komoğu. E-do, juri-ti kha3his kyoxedes. M3ika çkvaşi, mkhyapuk kha3hi opşu. Korba okhaxudorthun. Şkurnate var eiselu, çkar var oxinkhanu. Mtuti bedui (zavali/ khrima) nakho ndğa ren mutu uçhkhomu inkhiphazi divu dorthun. Sum ndğas heşo kyoxedu do xolo mutu var axenu.
E-do, heşo danciru mtutis. Oxurthinus meçu ukhaçxe. Hemindoras mkhyapuk tamo tamo kha3hi e3hi3hkhu do mtutis ke3hudgu. Mtutişi kha3hi-ti muk ke3hidgu. Mtutis jur khophia nathkhoçu dorthun. M3ika çkvaşi mkhyapuk mtuti gokhun3xinu do; “Bo3hkhedat mutu domaxenes-i?” ya. “Ma dophi.” ya
Mtuti eiselu do kha3hi muşis o3hkheduis goişaşu. Ar xarmani (phopho) opşu dorthun, tis nosi kogamuxtu.
“Kogazhiru-i, mik çhkhomu doren no3hilexepe?” ya mkhyapuk.
“Ma mutu var phçhkhomi dorthun” ya mtutik.
“Si heşo zophon do , khundi skanik heşo var zophons” ya.
Xoloti okhakhides do khai dibaxapes. Ari hekole, majura hakole igzales. Mtutiz, ham dulya muçho ivu, mutu nosis var yuzdu. Mğorineri burbineri guluthu. Ha3hi mtutepek phaphul muntepeşiz na ağodu dulya gaşinanşkule hemuşeni burbinaman.
Mkhyapuz mu ağodu kogiçkinani? He-ti ma dogi3hvat. Nezhişi no3hilexi dido na çhkhomu şeni dizabunu. Korba okhaxu do çxalas meçu. Mtel mencelis melu, burgulepes go3hulu. Kodinciru lethaz do şuri meçamaz kogyoçhkhu. Mtuti hekolen goluluthu. Mkhyapuk ucoxu do u3hu çkva;
“E mtuti çkimi, ma bğurur. Akho khai ndğalepe domaves. Moxti do mupe goğodi mtelli dogi3hva” ya do na vu dorthun dulyape mteli du3hu.
Mtutis guri dançu; “Ma dogixalali do si hem m3udepete mu vare nakho ninçhare” ya u3hu. Golilu igzalu.
Hem mkhyapu ma-ti kobzhiri. Ar khele korbaşi 3hkhunite phethelamthu, ar khele-ti lethas ningorthu, moingorthu. Ha3hi-ti mkhyapupes hem ndğalepe gaşinanis xolo phethelaman.
Aha diçoduuu... .
Cirekhi : Kvaxuleş Nuriye
